Hướng dẫn bảo trì mô hình hoàn chỉnh｜Giải pháp cho ố vàng, phai màu và bụi bẩn đến cách bảo quản

Để giữ cho những mô hình đã được sưu tầm một cách cẩn thận luôn đẹp và bền lâu, việc bảo trì thích hợp là điều không thể thiếu. Mô hình có thể gặp phải nhiều vấn đề như ố vàng, phai màu và bụi bẩn do sự xuống cấp theo thời gian. Bài viết này sẽ giải thích một cách hệ thống những kiến thức cần thiết cho việc bảo trì, từ đặc tính của từng loại vật liệu mô hình, cách bảo quản cụ thể, đến việc chăm sóc hàng ngày. Chúng tôi cung cấp thông tin thực tiễn mà bất kỳ ai, từ người mới bắt đầu đến những nhà sưu tập lâu năm, đều có thể áp dụng ngay từ hôm nay.

Tại sao bảo trì mô hình lại quan trọng

Nếu không quản lý mô hình một cách thích hợp, theo thời gian, vẻ ngoài và chất lượng của chúng sẽ bị tổn hại nghiêm trọng. Để duy trì giá trị của bộ sưu tập và tận hưởng chúng trong thời gian dài, việc hiểu rõ cơ chế xuống cấp và hình thành thói quen bảo trì phòng ngừa là rất quan trọng.

Các loại xuống cấp chính của mô hình

Có 6 loại xuống cấp chính của mô hình. Ố vàng và phai màu là hiện tượng mà các phần màu trắng hoặc nhạt chuyển sang màu vàng do tác động của tia UV hoặc dầu mỡ. Phai màu là vấn đề xảy ra khi các bộ phận tiếp xúc với nhau, khiến cho sắc tố di chuyển và trông như bị bẩn. Dính xảy ra khi chất dẻo bên trong vật liệu thấm ra bề mặt. Bong tróc sơn là sự xuống cấp do ma sát hoặc khô, khiến bề mặt sơn bị thiếu hụt. Bụi bẩn tích tụ trên bề mặt do tĩnh điện, làm giảm tính thẩm mỹ. Cuối cùng, nấm mốc phát sinh trong môi trường ẩm ướt và rất khó để loại bỏ một khi đã lan rộng.

Điều gì sẽ xảy ra nếu không bảo trì?

Nếu không bảo trì, sự xuống cấp ban đầu không rõ ràng sẽ dần dần tiến triển và cuối cùng sẽ trở thành tình trạng không thể khắc phục. Ố vàng có thể được cải thiện bằng cách làm sạch nếu phát hiện sớm, nhưng nếu tiến triển sâu, nó sẽ dẫn đến sự biến chất của chính vật liệu và không thể quay lại. Phai màu cũng sẽ khiến sắc tố thấm vào, không thể loại bỏ hoàn toàn nếu để lâu. Dính không chỉ là dấu hiệu của sự xuống cấp bề mặt mà còn bên trong, và nếu không xử lý, nó sẽ tiếp tục xấu đi. Hơn nữa, khi tình trạng của mô hình xấu đi, giá trị tài sản của bộ sưu tập cũng sẽ giảm mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị thẩm định khi bán.

Hiểu về vật liệu mô hình và đặc tính của chúng

Để thực hiện bảo trì mô hình một cách hiệu quả, trước tiên cần nắm rõ đặc tính của vật liệu. Rủi ro xuống cấp và phương pháp chăm sóc thích hợp khác nhau tùy thuộc vào vật liệu, vì vậy hãy kiểm tra xem mô hình bạn sở hữu được làm từ vật liệu nào. Các vật liệu tiêu biểu bao gồm PVC, nhựa ABS, resin và vinyl mềm, mỗi loại đều có ưu điểm và nhược điểm riêng.

Đặc điểm và lưu ý về PVC (Polyvinyl Clorua)

PVC là viết tắt của polyvinyl clorua, là vật liệu được sử dụng rộng rãi nhất cho mô hình. Nó có tính linh hoạt và dễ dàng tạo hình phức tạp, đặc biệt được sử dụng cho các bộ phận chuyển động của mô hình tỷ lệ và mô hình hành động. PVC chứa chất phụ gia gọi là chất dẻo, tạo ra tính linh hoạt nhưng cũng là nguyên nhân chính gây xuống cấp. Chất dẻo sẽ thấm ra bề mặt theo thời gian, gây ra tình trạng dính và phai màu. Ngoài ra, trong môi trường nhiệt độ và độ ẩm cao, sự thấm chất dẻo sẽ tăng tốc, vì vậy cần đặc biệt chú ý đến môi trường bảo quản. PVC cũng nhạy cảm với tia UV, nếu tiếp xúc với ánh sáng trong thời gian dài sẽ làm tăng nguy cơ ố vàng và biến dạng.

Đặc điểm và lưu ý về nhựa ABS

Nhựa ABS là vật liệu cứng và bền, được sử dụng cho mô hình và đế mô hình, cũng như các bộ phận cứng. So với PVC, rủi ro dính và phai màu thấp hơn, nhưng lại rất nhạy cảm với ố vàng do tia UV. Đặc biệt, các bộ phận ABS màu trắng hoặc nhạt chỉ cần đặt gần cửa sổ hoặc đèn huỳnh quang cũng có thể bị ố vàng rõ rệt chỉ sau vài tháng. Mặc dù có độ bền cao, nhưng nó dễ bị vỡ khi chịu va chạm, vì vậy cần cẩn thận với rơi hoặc áp lực mạnh.

Đặc điểm và lưu ý về resin và vinyl mềm

Resin cho phép tạo hình chính xác và được sử dụng cho các bộ kit garage hoặc mô hình cao cấp. Nó có khả năng tái hiện chi tiết tốt nhưng nặng và dễ vỡ. Nếu rơi, nó có thể dễ dàng bị hỏng, vì vậy cần rất cẩn thận khi xử lý. Ngoài ra, theo thời gian, có thể xuất hiện các vết nứt bên trong do sự xuống cấp. Ngược lại, vinyl mềm là vật liệu có tính linh hoạt cao, được sử dụng cho các mô hình quái vật hoặc một số mô hình hành động. Do dễ biến dạng, nếu bảo quản trong cùng một tư thế trong thời gian dài, có nguy cơ bị biến dạng. Thay đổi tư thế định kỳ hoặc sử dụng các biện pháp hỗ trợ có thể giúp ngăn ngừa biến dạng.

Cách ngăn ngừa ố vàng và phai màu của mô hình

Vết ố vàng trên mô hình là một trong những loại hư hỏng dễ xảy ra nhất, và một khi đã tiến triển thì rất khó để khôi phục lại. Hiểu rõ nguyên nhân chính gây ra vết ố vàng và thực hiện các biện pháp phòng ngừa thích hợp sẽ giúp giữ cho mô hình luôn trong tình trạng đẹp trong thời gian dài. Các biện pháp chống tia UV và tối ưu hóa môi trường lưu trữ là chìa khóa để ngăn ngừa vết ố vàng.

Để biết thêm chi tiết về các biện pháp chống vết ố vàng, hãy tham khảo Hướng dẫn hoàn chỉnh về ngăn ngừa vết ố vàng và cháy nắng trên mô hình.

Nguyên nhân chính gây ra vết ố vàng

Nguyên nhân lớn nhất gây ra vết ố vàng là tia UV. Tia UV không chỉ phát ra từ ánh sáng mặt trời mà còn từ đèn huỳnh quang, và khi bị chiếu sáng trong thời gian dài, cấu trúc hóa học của nhựa sẽ thay đổi và chuyển sang màu vàng. Tiếp theo, dầu cũng là nguyên nhân gây ra vết ố vàng. Nếu có chất tách khuôn hoặc dầu máy còn sót lại trên bề mặt khi sản xuất, chúng sẽ oxy hóa và gây ra vết ố vàng. Dầu mỡ từ tay khi chạm vào cũng có rủi ro tương tự. Hơn nữa, nhiệt là yếu tố thúc đẩy sự hư hỏng, trong môi trường nhiệt độ cao, cấu trúc phân tử của vật liệu trở nên không ổn định và vết ố vàng sẽ xuất hiện nhanh hơn. Thêm vào đó, trong môi trường có khói thuốc lá, nhựa thuốc lá sẽ bám vào và gây ra vết ố vàng, vì vậy nên tránh hút thuốc trong phòng trưng bày.

Các biện pháp cụ thể chống tia UV

Cách hiệu quả nhất để ngăn ngừa vết ố vàng là thực hiện các biện pháp chống tia UV. Sử dụng hộp chống tia UV là cách chắc chắn nhất, và chọn sản phẩm có khả năng cắt tia UV trên 99% sẽ giúp bảo vệ mô hình trong thời gian dài. Nếu không thể sử dụng hộp, có thể dán film chống tia UV lên kính cửa sổ để giảm thiểu sự xâm nhập của tia UV vào trong nhà. Ngoài ra, vị trí đặt mô hình cũng rất quan trọng. Tránh tuyệt đối những nơi có ánh sáng mặt trời chiếu trực tiếp và đặt ở vị trí xa cửa sổ. Nếu trưng bày gần cửa sổ, việc sử dụng rèm chắn sáng để chặn tia UV vào ban ngày là rất hiệu quả. Hơn nữa, việc xem xét lại hệ thống chiếu sáng cũng rất quan trọng trong việc ngăn ngừa vết ố vàng.

Lựa chọn hộp chống tia UV được khuyến nghị

Hộp chống tia UV chủ yếu có hai loại: hộp acrylic và hộp kính. Hộp acrylic nhẹ và khó vỡ, giá cả phải chăng nên được khuyến nghị cho người mới bắt đầu. Ngược lại, hộp kính có vẻ sang trọng và khó xước nhưng nặng và đắt tiền. Dù chọn loại nào, hãy chọn sản phẩm có tỷ lệ cắt tia UV trên 99%. Ngoài ra, nếu chọn hộp có gương ở mặt sau, bạn có thể thưởng thức cả hình dáng phía sau của mô hình, rất tiện lợi. Kích thước nên được chọn với một khoảng trống để đảm bảo mô hình không bị chật chội.

Lợi ích của việc chuyển sang đèn LED

Đèn huỳnh quang chứa tia UV, vì vậy khuyến nghị chuyển sang đèn LED cho ánh sáng chiếu sáng mô hình. Đèn LED hầu như không phát ra tia UV và ít sinh nhiệt, do đó ảnh hưởng đến mô hình là tối thiểu. Đặc biệt, khi lắp đặt đèn trong hộp trưng bày, chỉ có đèn LED là lựa chọn tốt nhất. Khi chọn đèn LED, cũng cần chú ý đến nhiệt độ màu. Ánh sáng trắng ban ngày (khoảng 5000K) có màu sắc tự nhiên giúp nhìn thấy màu sơn của mô hình chính xác. Ánh sáng vàng (khoảng 3000K) tạo ra không khí ấm áp nhưng cần lưu ý rằng cách nhìn màu sắc sẽ thay đổi.

Các biện pháp và cách chăm sóc để ngăn ngừa sự chuyển màu

Sự chuyển màu dễ xảy ra ở những phần tiếp xúc giữa các mô hình, và một khi xảy ra thì rất khó để loại bỏ. Đặc biệt đối với các mô hình làm từ PVC, khi các bộ phận tiếp xúc lâu dài, sắc tố sẽ di chuyển và các phần màu trắng hoặc màu nhạt sẽ trông như bị bẩn. Để ngăn ngừa sự chuyển màu, việc hiểu rõ đặc tính của vật liệu và thực hiện các biện pháp bảo vệ thích hợp là điều cần thiết.

Để biết thêm chi tiết về các biện pháp phòng ngừa và xử lý sự chuyển màu, hãy tham khảo Hướng dẫn hoàn chỉnh về ngăn ngừa sự chuyển màu trên mô hình.

Cơ chế xảy ra sự chuyển màu

Sự chuyển màu là hiện tượng sắc tố di chuyển do chất dẻo hóa có trong PVC. Chất dẻo hóa là phụ gia giúp giữ cho vật liệu mềm mại, nhưng theo thời gian, nó sẽ thấm ra bề mặt và hòa tan sắc tố của các bộ phận khác đang tiếp xúc. Đặc biệt, sự chuyển màu từ màu tối (đen, đỏ, xanh, v.v.) sang màu nhạt (trắng, màu da, màu pastel) dễ thấy hơn, thường xảy ra ở những nơi mà các bộ phận tóc tiếp xúc với mặt. Sự chuyển màu dễ xảy ra ở các bộ phận PVC mềm và trong môi trường nhiệt độ cao và độ ẩm cao, sự di chuyển của chất dẻo hóa sẽ tăng tốc, vì vậy cần đặc biệt chú ý vào mùa hè hoặc mùa mưa.

Bảo vệ bằng sáp Renaissance

Cách đáng tin cậy nhất để ngăn ngừa sự chuyển màu là sử dụng sáp Renaissance. Loại sáp này đã được sử dụng để bảo vệ các tác phẩm nghệ thuật tại Bảo tàng Anh và đã trở thành một món đồ phổ biến trong giới yêu thích mô hình. Sáp Renaissance tạo ra một lớp bảo vệ mỏng trên bề mặt các bộ phận, ngăn chặn sự di chuyển của chất dẻo một cách vật lý. Cách sử dụng rất đơn giản: chỉ cần lấy một lượng nhỏ trên một miếng vải mềm, thoa mỏng và đều lên bề mặt mô hình, sau đó chờ vài phút và lau khô nhẹ nhàng bằng một miếng vải khô. Nếu thoa quá nhiều, có nguy cơ bị trắng, vì vậy nguyên tắc là "thoa một lượng nhỏ và mỏng". Hiệu quả kéo dài khoảng 3-6 tháng, vì vậy việc thoa lại định kỳ sẽ giúp bảo vệ lâu dài.

Các biện pháp ngăn ngừa chuyển màu khác

Ngoài sáp Renaissance, còn có những biện pháp ngăn ngừa chuyển màu có thể thực hiện hàng ngày. Cách đơn giản nhất là kẹp giữa các bộ phận bằng nhựa hoặc giấy nướng. Bằng cách kẹp một lớp nhựa trong suốt hoặc giấy nướng giữa các bộ phận tiếp xúc, bạn có thể tránh tiếp xúc trực tiếp. Tuy nhiên, vì nó ảnh hưởng đến thẩm mỹ, nên chỉ sử dụng ở những phần không dễ thấy. Ngoài ra, khi trưng bày mô hình, việc sáng tạo ra cách cố định không để các bộ phận tiếp xúc cũng rất quan trọng. Sử dụng giá đỡ hoặc dây để nâng các bộ phận lên hoặc điều chỉnh tư thế để giảm thiểu diện tích tiếp xúc có thể giảm thiểu rủi ro chuyển màu. Môi trường lưu trữ cũng liên quan trực tiếp đến việc ngăn ngừa chuyển màu. Bằng cách tránh nhiệt độ cao và độ ẩm, duy trì nhiệt độ từ 20-25℃ và độ ẩm dưới 50%, bạn có thể hạn chế sự rò rỉ của chất dẻo. Hơn nữa, không để mô hình ở cùng một tư thế trong thời gian dài, thay đổi tư thế định kỳ sẽ giúp phân tán áp lực lên các điểm cụ thể và ngăn ngừa chuyển màu.

Các biện pháp chống bụi và bảo trì hàng ngày

Bụi không chỉ làm giảm vẻ đẹp của mô hình mà còn gây hại cho bề mặt sơn nếu để lâu, tạo ra một vòng luẩn quẩn thu hút thêm bụi do tĩnh điện. Các biện pháp chống bụi hàng ngày là điều cơ bản trong việc bảo trì mô hình, và việc có công cụ phù hợp cùng thói quen dọn dẹp định kỳ là rất quan trọng.

Các kỹ thuật chi tiết về chống bụi và cách sử dụng công cụ được giải thích chi tiết trong Hướng dẫn hoàn chỉnh về chống bụi và cách dọn dẹp mô hình.

Rủi ro khi để bụi

Khi để bụi, trước tiên vẻ đẹp sẽ bị giảm sút, khiến các chi tiết nhỏ của mô hình trở nên khó nhìn. Hơn nữa, bụi là các hạt mịn, khi bám vào bề mặt sơn sẽ gây ra thiệt hại cho lớp sơn. Đặc biệt khi kết hợp với độ ẩm, bụi có thể trở thành môi trường phát triển của nấm, và một khi nấm xuất hiện, việc loại bỏ sẽ rất khó khăn. Ngoài ra, bụi dễ tích điện tĩnh, một khi đã bám vào sẽ dễ dàng bám lại do tĩnh điện, vì vậy việc loại bỏ thường xuyên là rất cần thiết.

Công cụ và cách sử dụng để loại bỏ bụi

Có nhiều công cụ khác nhau để loại bỏ bụi, và việc sử dụng chúng tùy thuộc vào chất liệu, hình dạng và mức độ bẩn của mô hình là rất quan trọng. Bàn chải khử tĩnh điện là công cụ cơ bản nhất, có thể loại bỏ bụi trong khi khử tĩnh điện. Máy thổi là công cụ đẩy không khí ra bằng cách ấn bóng cao su, rất thích hợp để thổi bụi ra khỏi các khe hẹp. Bình xịt khí là loại bình xịt có thể loại bỏ bụi bằng không khí mạnh, nhưng việc chọn loại không chứa freon là rất quan trọng để bảo vệ môi trường. Bàn chải trang điểm có lông mềm, có thể lấy bụi ở các chi tiết mà không làm hỏng bề mặt sơn. Keo dính slime là loại keo dính dạng gel, có thể hút bụi trên các mô hình có nhiều chi tiết. Tuy nhiên, cần lưu ý không sử dụng trực tiếp trên bề mặt sơn vì có nguy cơ làm bong lớp sơn.

Cách sử dụng bàn chải khử tĩnh điện

Một sản phẩm tiêu biểu của bàn chải khử tĩnh điện là bàn chải làm sạch mô hình Tamiya. Bàn chải này có hai loại lông (cứng và mềm), có thể dùng lông cứng để quét bụi lớn và lông mềm để làm sạch các chi tiết một cách cẩn thận. Trước khi sử dụng, hãy nhẹ nhàng chà bàn chải lên lòng bàn tay để tích điện tĩnh, giúp thu hút bụi dễ hơn. Khi chạm vào mô hình, hãy di chuyển nhẹ nhàng mà không dùng lực, để không làm hỏng bề mặt sơn trong quá trình loại bỏ bụi. Sau khi sử dụng, hãy loại bỏ bụi bám trên bàn chải và bảo quản sạch sẽ.

Cách chọn máy thổi và bình xịt khí

Máy thổi là lựa chọn kinh tế và thân thiện với môi trường vì có thể sử dụng lại nhiều lần bằng tay. Máy thổi dành cho máy ảnh cũng phù hợp cho các mô hình, và nếu chọn loại đầu mảnh, khả năng tiếp cận các chi tiết sẽ cao hơn. Bình xịt khí là loại bình xịt, có thể tạo ra luồng gió mạnh hơn máy thổi, nhưng hãy chắc chắn chọn loại không chứa freon. Khí freon có tác động xấu đến môi trường. Ngoài ra, khi sử dụng bình xịt khí theo chiều ngược lại, chất lỏng có thể bị phun ra, có nguy cơ làm hỏng mô hình, vì vậy hãy luôn giữ bình thẳng đứng khi sử dụng.

Tần suất và thời điểm dọn dẹp định kỳ

Việc dọn dẹp mô hình cần được thực hiện theo tần suất nhất định để trở thành thói quen. Dọn dẹp nhẹ nhàng mỗi tuần bằng cách dùng bàn chải tĩnh điện để nhẹ nhàng quét bề mặt và loại bỏ bụi bẩn rõ ràng. Chỉ cần làm như vậy cũng có thể ngăn chặn sự tích tụ bụi một cách đáng kể. Trong dọn dẹp định kỳ mỗi tháng, hãy sử dụng máy thổi hoặc bình xịt khí để loại bỏ bụi bẩn một cách triệt để từ các khe hở. Bằng cách lấy mô hình ra khỏi hộp và dọn dẹp cẩn thận toàn bộ, bạn có thể chăm sóc những phần dễ bị bỏ qua. Hơn nữa, trong dọn dẹp triệt để theo mùa (4 lần một năm), nếu có thể tháo rời mô hình, hãy dọn dẹp từng bộ phận và thực hiện các biện pháp bảo vệ như sáp Renaissance.

Ngăn bụi bằng cách bảo quản trong hộp

Cách hiệu quả nhất để ngăn bụi là bảo quản trong hộp. Bằng cách đặt vào hộp acrylic hoặc hộp kính có ít khe hở, bạn có thể giảm đáng kể sự bám bụi. Bên trong hộp cũng không hoàn toàn kín, vì vậy nên mở hộp để thông gió và dọn dẹp bụi bên trong khoảng một lần mỗi tháng. Bên ngoài hộp cũng tích tụ bụi, vì vậy hãy thường xuyên lau chùi. Bằng cách đặt mô hình vào hộp, bạn không chỉ bảo vệ khỏi bụi mà còn khỏi tia UV và độ ẩm, mang lại hiệu quả ba trong một.

Rửa nước và phương pháp làm sạch mô hình

Rửa nước là hiệu quả cho những mô hình bị dính hoặc bẩn cứng đầu. Tuy nhiên, nếu rửa sai cách, có nguy cơ sơn bị bong tróc hoặc vật liệu bị biến chất. Việc hiểu đúng quy trình và lưu ý là rất quan trọng để rửa an toàn.

Thời điểm nên rửa nước

Thời điểm nên rửa nước cho mô hình là khi xuất hiện dính, bụi bám chặt không thể loại bỏ bằng bàn chải tĩnh điện, hoặc bẩn rõ ràng. Dính là do sự thoát ra của chất dẻo, chỉ lau bề mặt không phải là giải pháp triệt để, vì vậy rửa nước là hiệu quả. Nếu bụi bám chặt do độ ẩm hoặc dầu, cũng có thể loại bỏ bằng cách rửa nước. Tuy nhiên, nếu mô hình có sơn yếu hoặc sử dụng vật liệu dễ hỏng với nước (như trang trí bằng giấy), nên tránh rửa nước.

Quy trình rửa nước đúng cách

Quy trình cơ bản để rửa nước như sau. Đầu tiên, chuẩn bị nước ấm (35-38 độ). Nếu quá nóng, có nguy cơ làm biến dạng mô hình, vì vậy nước ấm ở nhiệt độ cơ thể là tốt nhất. Tiếp theo, nhỏ vài giọt xà phòng trung tính và nhẹ nhàng tạo bọt. Ngâm mô hình và rửa nhẹ nhàng bằng bọt biển mềm hoặc ngón tay. Nếu dùng lực mạnh có thể làm bong tróc sơn, vì vậy hãy rửa nhẹ nhàng. Nếu dính quá nặng, ngâm rửa là hiệu quả. Ngâm trong nước ấm có hòa tan xà phòng trong 12-24 giờ sẽ giúp làm tan dính trên bề mặt. Sau khi rửa xong, hãy rửa sạch hoàn toàn để không còn xà phòng. Cuối cùng, nhẹ nhàng lau khô bằng khăn và để khô tự nhiên ở nơi thông thoáng. Tránh ánh nắng trực tiếp và máy sấy.

Xà phòng trung tính được khuyến nghị

Đối với việc rửa nước mô hình, xà phòng trung tính dùng cho bát đĩa (như Kyukyutto, Joy, v.v.) là dễ sử dụng và hiệu quả. Nó ít kích thích và có khả năng loại bỏ dầu. Nếu muốn làm sạch nhẹ nhàng hơn, xà phòng dành cho trẻ em cũng là một lựa chọn. Nó ít kích thích đến mức có thể sử dụng cho da trẻ em, vì vậy ảnh hưởng đến sơn là tối thiểu. Hơn nữa, có sẵn chất tẩy rửa chuyên dụng cho mô hình, được thiết kế với độ an toàn cao.

Hành động không nên làm khi rửa nước

Có một số hành động tuyệt đối nên tránh khi rửa nước. Đầu tiên, sử dụng nước sôi là điều cấm kỵ. Nó có thể làm biến dạng mô hình hoặc làm bong tróc sơn. Tiếp theo, cũng nên tránh sử dụng ethanol hoặc cồn. Những chất này có tính chất hòa tan nhựa, có thể làm trắng bề mặt hoặc làm bong tróc sơn. Sấy khô bằng máy sấy cũng có nguy cơ gây hại do nhiệt. Ngoài ra, cọ xát mạnh có thể gây bong tróc sơn, vì vậy hãy luôn xử lý nhẹ nhàng. Cuối cùng, cũng nên tránh tiếp xúc quá mức với các phần sơn, đặc biệt là các phần có decal (trang trí dạng nhãn) cần được xử lý cẩn thận.

Biện pháp chống dính và xử lý thoát chất dẻo

Sự dính bết là một hiện tượng suy thoái đặc trưng của các bức tượng bằng PVC, trong đó bề mặt trở nên dính. Hiện tượng này xảy ra khi các chất hóa dẻo bên trong vật liệu thấm ra bề mặt, và nếu để lâu sẽ trở nên tồi tệ hơn. Việc hiểu cơ chế của sự dính bết và loại bỏ, phòng ngừa một cách thích hợp là rất quan trọng.

Nguyên nhân và cơ chế của sự dính bết

Nguyên nhân của sự dính bết là sự thấm của chất hóa dẻo. Chất hóa dẻo là các hóa chất được thêm vào để giữ cho PVC mềm mại, nhưng theo thời gian và trong môi trường ẩm ướt, chúng di chuyển từ bên trong vật liệu ra bề mặt. Hiện tượng này được gọi là thấm, và chất hóa dẻo thấm ra bề mặt có tính dính, do đó cảm nhận được sự dính bết. Do sự suy thoái theo thời gian, chất hóa dẻo dần dần bay hơi và di chuyển, vì vậy các bức tượng cũ dễ bị dính bết hơn. Đặc biệt, trong mùa hè nóng bức hoặc mùa mưa ẩm ướt, sự di chuyển của chất hóa dẻo có thể tăng tốc, và sự dính bết có thể tiến triển nhanh chóng.

Cách loại bỏ sự dính bết

Cách chắc chắn nhất để loại bỏ sự dính bết là ngâm rửa bằng chất tẩy rửa trung tính như đã đề cập trước đó. Ngâm từ 12 đến 24 giờ sẽ giúp chất dính trên bề mặt hòa tan vào nước và có thể được loại bỏ bằng cách rửa sạch. Thời gian ngâm càng lâu thì hiệu quả càng cao, nhưng nếu vượt quá 48 giờ, có thể ảnh hưởng đến lớp sơn, vì vậy nên giới hạn ở 24 giờ. Nếu sự dính bết nhẹ, chỉ cần lau bằng khăn ướt không chứa cồn cũng có thể cải thiện. Tuy nhiên, khăn ướt có chứa cồn có thể làm hỏng lớp sơn, vì vậy hãy chắc chắn chọn loại không chứa cồn. Đối với sự dính bết cứng đầu, có thể sử dụng bọt biển melamine (như Geki-Ochi-kun) để chà nhẹ, nhưng do có tác dụng mài mòn, nên sử dụng cẩn thận trên bề mặt sơn và thử ở những phần không dễ thấy trước khi sử dụng.

Ngăn ngừa tái phát sự dính bết

Ngay cả khi đã loại bỏ sự dính bết, nếu môi trường bảo quản không tốt, nó sẽ tái phát. Để ngăn ngừa tái phát, việc cải thiện môi trường bảo quản là điều cần thiết. Giữ nhiệt độ từ 20 đến 25 độ C và độ ẩm dưới 50% sẽ giúp hạn chế sự thấm của chất hóa dẻo. Sử dụng máy điều hòa không khí hoặc máy hút ẩm, đặc biệt trong mùa hè và mùa mưa, cần quản lý nhiệt độ và độ ẩm một cách nghiêm ngặt. Ngoài ra, việc thường xuyên thông gió khoảng một lần mỗi tháng cũng rất quan trọng. Trong không gian kín, chất hóa dẻo có thể bay hơi và tích tụ, vì vậy mở hộp để đưa không khí mới vào có thể làm chậm tiến trình dính bết.

Môi trường và điều kiện bảo quản lý tưởng

Để giữ cho bức tượng đẹp trong thời gian dài, việc tối ưu hóa môi trường bảo quản là rất quan trọng. Bằng cách quản lý bốn yếu tố: nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và vị trí một cách thích hợp, có thể làm chậm đáng kể sự suy thoái. Thiết lập môi trường bảo quản lý tưởng là nền tảng cho tất cả các công việc bảo trì.

Nhiệt độ và độ ẩm tối ưu

Nhiệt độ tối ưu để bảo quản bức tượng là 20 đến 25 độ C, và độ ẩm là 40 đến 60%. Giữ trong khoảng này sẽ giúp ngăn ngừa sự thấm của chất hóa dẻo, sự phát triển của nấm mốc và biến dạng vật liệu. Nếu nhiệt độ quá cao, PVC sẽ trở nên mềm và dễ biến dạng, trong khi nếu quá thấp, nó sẽ cứng lại và trở nên giòn. Nếu độ ẩm quá cao, nấm mốc sẽ phát triển, và nếu quá thấp, lớp sơn có thể khô và nứt. Nên lắp đặt nhiệt kế và độ ẩm kế trong khu vực bảo quản và thường xuyên theo dõi. Sử dụng máy điều hòa không khí hoặc máy hút ẩm, đặc biệt trong mùa mưa và mùa hè, cần quản lý độ ẩm và nhiệt độ một cách nghiêm ngặt.

Chú ý đến ánh sáng mặt trời và ánh sáng

Ánh sáng mặt trời trực tiếp là kẻ thù lớn nhất của bức tượng. Nó có thể gây ra sự vàng ố do tia UV, biến dạng do nhiệt và phai màu. Tránh xa cửa sổ và chọn những nơi không có ánh sáng mặt trời như trong góc phòng hoặc dọc theo tường phía bắc. Nếu trang trí gần cửa sổ, hãy sử dụng rèm chắn sáng để chặn tia UV trong suốt cả ngày. Ánh sáng cũng là một yếu tố quan trọng, vì đèn huỳnh quang chứa tia UV, vì vậy nên chuyển sang đèn LED. Đèn LED hầu như không phát ra tia UV và ít sinh nhiệt, do đó là ánh sáng thân thiện với bức tượng.

Cách chọn nơi bảo quản

Nơi bảo quản bức tượng lý tưởng là nơi mát và tối. Cụ thể, chọn những nơi không có ánh sáng mặt trời trực tiếp, ít thay đổi nhiệt độ và không bị ẩm ướt. Tủ quần áo hoặc tủ đựng đồ có vẻ tốt, nhưng nếu thông gió không đủ, độ ẩm có thể tích tụ, vì vậy cần thông gió một lần mỗi tháng. Ngoài ra, bảo quản trong thùng carton có độ thông thoáng kém và có thể hấp thụ độ ẩm, trở thành nơi phát triển nấm mốc, vì vậy nên tránh. Nếu bảo quản bức tượng trong hộp, nên sử dụng hộp đựng bằng nhựa và cho thêm chất hút ẩm. Hơn nữa, bụi thường rơi từ trên cao xuống, vì vậy đặt ở vị trí cao có thể giảm thiểu bụi bám. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý đến nguy cơ rơi do động đất, vì vậy hãy sử dụng thảm chống rung hoặc miếng chống trượt để đảm bảo an toàn.

Bằng cách đặt chất hút ẩm trong hộp hoặc trong hộp đựng, bạn có thể giữ độ ẩm ở mức thấp. Có một số loại chất hút ẩm, nhưng loại silica gel được khuyến nghị cho việc bảo quản mô hình. Silica gel có khả năng hút ẩm cao và cũng có loại có thể sử dụng nhiều lần. Chất hút ẩm nên được thay thế mỗi 3 tháng. Khi đạt đến giới hạn hút ẩm, nó sẽ không còn hiệu quả, vì vậy hãy nhớ thay thế định kỳ. Hãy đặt một lượng chất hút ẩm phù hợp với kích thước của hộp và chú ý không để chúng tiếp xúc trực tiếp với mô hình.

Biện pháp chống bong tróc sơn và phai màu

Sơn của mô hình rất nhạy cảm và có thể bong tróc hoặc phai màu do ma sát, tia UV và khô. Khi sơn bong tróc, vẻ ngoài sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, vì vậy việc biết cả biện pháp phòng ngừa và xử lý khẩn cấp là rất quan trọng.

Sử dụng lớp sơn bảo vệ

Để giữ cho sơn bền lâu, việc bảo vệ bằng lớp sơn bảo vệ là rất hiệu quả. Lớp sơn bảo vệ tạo ra một lớp màng trong suốt trên bề mặt mô hình, bảo vệ sơn khỏi ma sát và tia UV. Bình xịt lớp sơn bảo vệ cho mô hình rất dễ sử dụng, và chọn sản phẩm có hiệu ứng chống UV sẽ càng hiệu quả hơn. Cách sử dụng là phun mỏng và đều từ khoảng cách 20-30cm từ mô hình. Nếu phun quá dày một lần, sẽ xảy ra hiện tượng chảy nước hoặc hiện tượng trắng (bề mặt bị mờ trắng), vì vậy hãy phun mỏng và nhiều lần. Sau khi sơn, hãy để ở nơi thông thoáng cho đến khi hoàn toàn khô, và nếu có mùi khó chịu, nên làm việc ở ngoài trời hoặc dưới quạt thông gió.

Xử lý khẩn cấp khi sơn bong tróc

Nếu sơn đã bong tróc, việc phục hồi hoàn toàn là khó khăn, nhưng bạn có thể sửa chữa tạm thời bằng bút vẽ mô hình như Gundam Marker. Chọn bút có màu gần giống với phần bong tróc và từ từ phủ lên để điều chỉnh màu sắc. Tuy nhiên, việc tái tạo màu hoàn toàn giống nhau là khó khăn và có thể làm cho khu vực sửa chữa nổi bật. Đối với những mô hình quý giá hoặc đắt tiền, hãy xem xét việc nhờ đến dịch vụ chuyên nghiệp thay vì tự sửa chữa. Các dịch vụ chuyên phục hồi mô hình sẽ sửa chữa sơn bằng kỹ thuật chuyên nghiệp. Tuy nhiên, chi phí có thể từ vài nghìn đến vài chục nghìn yên, vì vậy hãy so sánh giá trị phục hồi và chi phí để đưa ra quyết định.

Biện pháp chống nấm mốc, độ ẩm và tầm quan trọng của thông gió

Nấm mốc rất khó để loại bỏ hoàn toàn một khi đã phát sinh và có thể gây hư hại nghiêm trọng cho mô hình. Hiểu các điều kiện phát sinh nấm mốc và thực hiện các biện pháp phòng ngừa là điều quan trọng nhất. Biện pháp chống ẩm và thông gió định kỳ là chìa khóa để ngăn ngừa nấm mốc.

Biện pháp hút ẩm để ngăn ngừa nấm mốc

Nấm mốc dễ phát triển trong môi trường độ ẩm trên 60%, nhiệt độ 20-30℃. Do đó, việc giữ độ ẩm luôn dưới 60% là cơ bản để ngăn ngừa nấm mốc. Sắp xếp chất hút ẩm là rất hiệu quả trong việc chống nấm mốc, và việc đặt chúng trong hộp hoặc trong hộp đựng sẽ giúp giữ độ ẩm thấp. Đặc biệt trong mùa mưa hoặc mùa hè, việc sử dụng máy hút ẩm để quản lý độ ẩm trong toàn bộ phòng là được khuyến nghị. Ngoài ra, việc theo dõi độ ẩm bằng máy đo độ ẩm và ngay lập tức xử lý khi độ ẩm tăng cao sẽ giúp ngăn ngừa sự phát sinh của nấm mốc. Hơn nữa, việc thường xuyên mở cửa phòng nơi bảo quản mô hình để tạo luồng không khí cũng rất quan trọng.

Mô hình chưa mở hộp cũng cần thông gió

Mô hình chưa mở hộp thường được cho là an toàn khi còn trong hộp, nhưng thực tế là ngay cả khi chưa mở, chất hóa dẻo cũng có thể bay hơi và tích tụ trong hộp. Hơn nữa, bên trong hộp là không gian kín nên độ ẩm dễ tích tụ và nếu để lâu, có nguy cơ phát sinh nấm mốc. Do đó, ngay cả với mô hình chưa mở, cũng nên mở hộp để thông gió khoảng một lần mỗi tháng. Mở hộp và để ở nơi thông thoáng trong vài giờ để thay đổi không khí bên trong sẽ giúp ngăn ngừa sự tích tụ của nấm mốc và chất hóa dẻo. Khi mở hộp, hãy chú ý để bụi không vào và thực hiện công việc trong môi trường sạch sẽ.

Lịch bảo trì và danh sách kiểm tra

Bảo trì mô hình không chỉ là một lần mà cần thực hiện định kỳ để phát huy hiệu quả. Bằng cách thiết lập lịch trình hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng và hàng năm và biến nó thành thói quen, bạn có thể giảm thiểu sự xuống cấp. Dưới đây là lịch bảo trì và danh sách kiểm tra dễ thực hiện.

Bảo trì hàng ngày và hàng tuần

Kiểm tra bằng mắt hàng ngày là bảo trì cơ bản có thể thực hiện mà không tốn nhiều công sức. Trong khi ngắm nhìn mô hình, hãy kiểm tra xem có sự bất thường nào như ố vàng, chuyển màu, dính bẩn hay bụi bẩn không. Nếu phát hiện bất thường sớm, bạn có thể xử lý nhẹ nhàng. Lau bụi nhẹ hàng tuần bằng cách sử dụng bàn chải tĩnh điện để nhẹ nhàng quét bề mặt và loại bỏ bụi bẩn nổi bật. Thời gian cần thiết khoảng 1-2 phút cho mỗi mô hình, và chỉ với thói quen này cũng có thể ngăn ngừa sự tích tụ bụi một cách đáng kể.

Bảo trì hàng tháng và hàng năm

Dọn dẹp và thông gió định kỳ hàng tháng là một công việc bảo trì toàn diện hơn so với hàng tuần. Bạn nên lấy các bức tượng ra khỏi hộp và làm sạch từng chi tiết bằng máy thổi bụi hoặc bình khí nén. Cũng cần thông gió bên trong hộp và kiểm tra tình trạng của chất hút ẩm. Chất hút ẩm được khuyến nghị thay thế mỗi 3 tháng, vì vậy hãy kiểm tra tình trạng của nó trong quá trình dọn dẹp hàng tháng và thay thế nếu cần. Trong lần dọn dẹp toàn diện hàng năm, nếu có thể tháo rời các bức tượng, hãy làm sạch từng bộ phận và thực hiện việc rửa bằng nước hoặc đánh bóng lại bằng sáp Renaissance nếu cần. Bảo trì hàng năm tốn thời gian, nhưng chỉ cần thực hiện một lần trong năm, vì vậy hãy dành thời gian vào ngày nghỉ để thực hiện một cách cẩn thận.

Những điểm cần chú ý theo mùa

Rủi ro mà các bức tượng phải đối mặt thay đổi theo mùa. Trong mùa mưa (tháng 6 đến tháng 7), độ ẩm tăng cao, vì vậy cần tăng cường các biện pháp hút ẩm và tích cực sử dụng máy hút ẩm. Đây là thời điểm có nguy cơ cao nhất về sự phát triển của nấm mốc, vì vậy hãy luôn theo dõi bằng máy đo độ ẩm. Trong mùa hè (tháng 7 đến tháng 8), việc kiểm soát nhiệt độ cao là rất quan trọng, hãy giữ nhiệt độ phòng dưới 25℃ bằng điều hòa không khí để ngăn ngừa sự rò rỉ của chất tạo dẻo. Trong mùa đông (tháng 12 đến tháng 2), cần có biện pháp chống khô, vì độ ẩm quá thấp có thể làm nứt sơn. Hãy sử dụng máy tạo độ ẩm để giữ độ ẩm trên 40%. Tuy nhiên, nếu độ ẩm quá cao sẽ gây ra hiện tượng ngưng tụ, vì vậy cần phải giữ sự cân bằng.

Tóm tắt: Để giữ cho các bức tượng quý giá lâu bền và đẹp đẽ

Việc bảo trì các bức tượng có thể giảm thiểu sự xuống cấp và giữ cho chúng trong tình trạng đẹp trong thời gian dài thông qua kiến thức đúng đắn và thực hành liên tục. Hãy nhìn lại những nội dung đã được giải thích cho đến nay và tóm tắt những điểm quan trọng.

Nắm vững 3 trụ cột của bảo trì

Cơ bản của việc bảo trì các bức tượng là ① Ngăn ngừa ố vàng, ② Ngăn ngừa chuyển màu, ③ Biện pháp chống bụi. Để ngăn ngừa ố vàng, việc sử dụng hộp chống UV, tránh ánh nắng trực tiếp và chuyển sang sử dụng đèn LED là rất hiệu quả. Để ngăn ngừa chuyển màu, việc bảo vệ bằng sáp Renaissance, tránh tiếp xúc giữa các bộ phận và quản lý môi trường tránh nhiệt độ cao và độ ẩm cao là rất quan trọng. Đối với biện pháp chống bụi, việc dọn dẹp định kỳ (dọn dẹp nhẹ hàng tuần, dọn dẹp toàn diện hàng tháng) và bảo quản trong hộp là cơ bản. Bằng cách thực hiện ba trụ cột này hàng ngày, tuổi thọ của các bức tượng sẽ được kéo dài đáng kể và giá trị của bộ sưu tập cũng sẽ được duy trì.

Thông tin chi tiết hơn có trong các bài viết chuyên môn

Bài viết này đã giải thích tổng quan về việc bảo trì các bức tượng, nhưng nếu bạn muốn biết thêm chi tiết về từng chủ đề, hãy tham khảo các bài viết chuyên môn dưới đây. Về biện pháp ngăn ngừa ố vàng, chúng tôi giải thích cơ chế khoa học chi tiết về nguyên nhân và cách loại bỏ sau khi xảy ra trong Hướng dẫn hoàn chỉnh về ngăn ngừa ố vàng và cháy nắng cho các bức tượng. Về biện pháp ngăn ngừa chuyển màu, chúng tôi giới thiệu cách sử dụng sáp Renaissance chi tiết và cách xử lý sau khi xảy ra chuyển màu trong Hướng dẫn hoàn chỉnh về ngăn ngừa chuyển màu cho các bức tượng. Về biện pháp chống bụi, chúng tôi giải thích chi tiết cách sử dụng từng công cụ và kỹ thuật dọn dẹp theo từng loại vật liệu trong Hướng dẫn hoàn chỉnh về biện pháp chống bụi và cách dọn dẹp cho các bức tượng. Các bức tượng có thể giữ được tình trạng đẹp trong nhiều năm, thậm chí hàng chục năm nếu được bảo trì đúng cách. Hãy tích lũy những thói quen nhỏ có thể thực hiện từ hôm nay để bảo vệ bộ sưu tập quý giá của bạn.